Hoogbegaafdheid in levensfasen

'Je bent net zo lang gestoord tot je een genie bent.'

Psycholoog Hoogbegaafdheid

Hoogbegaafdheid in verschillende levensfasen

Hoogbegaafde baby of dreumes

Kenmerken van hoogbegaafdheid zie je al op jonge leeftijd. Zo kan een hoogbegaafd jong kind (jonger dan 12 maanden) vaak al praten met woordjes en korte zinnen. Het beschikt dan over een grote passieve woordenschat. Dit betekent dat het kind veel woorden kan begrijpen, maar nog niet per se gebruikt. Hoogbegaafde dreumesen zijn erg nieuwsgierig. Ze laten intense emoties zien; van intens blij tot intens verdrietig. Vaak willen ze veel, terwijl hun motoriek nog niet zover is. Wel ligt hun motorische ontwikkeling vaak ver voor, op die van andere kinderen in dezelfde leeftijd:

Dreumesen kunnen bijvoorbeeld:

  • Eerder zitten (< zeven maanden)
  • Eerder kruipen (< negen maanden)
  • Eerder staan (< tien maanden)
  • Eerder lopen (< dertien maanden)
  • Hoogbegaafde peuter en kleuter

    Hoogbegaafde peuters en kleuters zijn van nature erg creatief. Wat ook inhoud dat ze zich, ondanks hun anders zijn, vaak snel aanpassen bij hun peuter of kleutergroep (op school). Het hoogbegaafde kind gedraagt zich thuis dan vaak anders, hoeft zich er niet aan te passen en doorloopt thuis een eigen ontwikkeling. Aanpassing op school leidt regelmatig tot onderpresteren. Onder eigen niveau presteren is gedrag waar veel hoogbegaafde kinderen, en later als hoogbegaafde volwassenen, last van hebben. Onderpresteren kan meerdere oorzaken hebben, waaronder de aangeleerde angst om fouten te maken, maar ook de vanzelfsprekendheid waarmee hoogbegaafde kinderen iets leren; het kost ze zelden inspanning. Wanneer leren eens inspanning kost, ontstaat er verzet. Daarom is het belangrijk dat hoogbegaafde kinderen al jong leren zich ergens voor in te spannen.

    Hoogbegaafd kind

    Tijdens de ontwikkeling van een hoogbegaafd kind zie je steeds meer kenmerken van hoogbegaafdheid, evenals problemen. Hoogbegaafde kinderen zijn er in diverse soorten en maten.

    Betts & Neihart (2010) beschrijven zes profielen van hoogbegaafde leerlingen:
  • De aangepaste, succesvolle leerling presteert goed, maar vermijdt uitdagingen, is vaak faalangstig, zelfkritisch,
         perfectionistisch en heeft extrinsieke motivatie nodig.
  • De creatieve leerling is zeer creatief, energiek, maar ook snel verveeld, ongeduldig en defensief,
         heeft een sterke motivatie om innerlijke overtuigingen te volgen en is vaak hoog sensitief.
  • De onderduikende leerling wil graag bij de groep horen, heeft een lage eigenwaarde, internaliseert en personaliseert
        maatschappelijke zaken.
  • De risico lopende leerling is vaak verontwaardigd, boos en depressief, heeft moeite met autoriteit,
         onrealistische verwachtingen, laag zelfbewustzijn en voelt zich ongeaccepteerd.
  • De meervoudig bijzondere leerling heeft last van humeur wisselingen, ziet zichzelf als niet succesvol en werkt
         om bij te blijven, laat aangeleerde hulpeloosheid zien en neigt ernaar vlug ontmoedigd te raken.
  • De zelfstandige leerling is optimistisch, ambitieus en vol zelfvertrouwen, is tolerant met respect voor anderen en
         is intrinsiek gemotiveerd, vind het niet erg om te falen: 'leert ervan'.
  • Hoe stel je vast, dat een kind hoogbegaafd is?

    Vaststellen dat je kind hoogbegaafd is, is niet altijd eenvoudig, elke kind is immers uniek.

    De volgende kenmerken komen vaak voor bij hoogbegaafde kinderen (bron: SLO):
  • Je kind heeft een hoge intelligentie (IQ hoger dan 130)
  • Je kind laat een vroege ontwikkeling of ontwikkelingsvoorsprong zien
  • Je kind blinkt uit op meerdere gebieden
  • Je kind kan gemakkelijk leren
  • Je kind legt goed en snel verbanden
  • Je kind analyseert gemakkelijk problemen
  • Je kind maakt grote denksprongen
  • Je kind heeft een sterke voorkeur voor abstractie
  • Je kind heeft een hoge behoefte aan zelfstandigheid
  • Je kind heeft een brede of juist een specifieke interesse/hoge motivatie/veel energie
  • Je kind is creatief/origineel
  • Je kind is perfectionistisch
  • Je kind heeft en apart gevoel voor humor
  • Je kind kan zich sterk concentreren

  • Een kind hoeft niet al deze kenmerken te hebben om hoogbegaafd genoemd te worden. En andersom geldt ook: wanneer een kind één of meer van deze kenmerken heeft, hoeft het niet hoogbegaafd te zijn.

    Hoogbegaafde volwassene

    Sommige hoogbegaafde volwassenen ontdekken pas op latere leeftijd dat hun soms merkwaardige gedrag te maken heeft met hoogbegaafdheid. Wellicht heb je je vaak onbegrepen gevoeld, gefrustreerd en vaak conflicten op de werkvloer of in je familiare kring gehad. Regelmatig voelen hoogbegaafde volwassenen zich buiten 'de groep' vallen. Die kans is minder groot als je in je leven 'gelijken' bent tegengekomen. Zo komen hoogbegaafde volwassenen die een HBO of universitaire studie afronden vaker terecht in een omgeving die past bij hun denkvermogen en talent. De hoogbegaafde die het niet redt op school heeft een grotere kans om in een (werk) omgeving terecht te komen onder zijn of haar denkniveau en daar eerder verveeld raken. Gevolg is dat ze regelmatig van baan (proberen te) veranderen.

    Enkele kenmerken van hoogbegaafde volwassenen zijn:

  • Je maakt grote denksprongen en kunt goed problemen analyseren
  • Je werkt graag zelfstandig en hebt een hekel aan groepen
  • Je ideeën zijn creatief, origineel en je houdt ervan dingen te onderzoeken
  • Je hebt moeite met autoriteit en een sterk rechtvaardigheidsgevoel
  • Je bent het type wereldverbeteraar
  • Je bent zeer alert, trouw, loyaal
  • Als je met een project bezig bent, vergeet je alles om je heen en werk je er lang aan
  • Je bent zeer perfectionistisch
  • Je denkt vaak dat je ongelijk hebt, omdat anderen anders denken
  • Je hebt vaak het gevoel onder je niveau te presteren
  • Je bent chaotisch en hebt problemen met starten, voortzetten en afmaken van dingen
  • Je bent intuïtief en erg gevoelig

  • De drie belangrijkste kernelementen waarop je hoogbegaafdheid kunt herkennen zijn volgens de literatuur: Hoge intelligentie, grote creativiteit en sterke motivatie.

    Neem contact op

    © Psycholoog Hoogbegaafdheid | Alle rechten voorbehouden